De CO2-voetafdruk van een organisatie in kaart brengen

Door Nadia Berger · 18 september 2026 · 6 min lezen

Steeds meer opdrachtgevers, banken en aanbestedende diensten vragen bedrijven om cijfers over hun uitstoot. Niet als extraatje, maar als voorwaarde om mee te mogen doen. Dat dwingt ondernemers om iets te berekenen waar ze zelden eerder mee te maken hadden: de CO2-voetafdruk van de eigen organisatie. Het goede nieuws is dat de methode vastligt en dat de benodigde gegevens vaak al in de administratie staan.

Wat een CO2-voetafdruk precies meet

Een organisatievoetafdruk telt alle broeikasgassen op die door de bedrijfsvoering vrijkomen, omgerekend naar kilogrammen CO2-equivalent. De rekenmethode komt uit het Greenhouse Gas Protocol, de internationale standaard die vrijwel elke opdrachtgever accepteert. Een bureau dat een CO2-voetafdruk opstelt, werkt die standaard uit voor de situatie van het bedrijf. Belangrijk verschil met een productberekening: hier gaat het om de hele organisatie over een heel jaar, niet om één artikel.

Scope 1, 2 en 3 uit elkaar houden

De standaard verdeelt uitstoot in drie scopes. Scope 1 is wat je zelf verbrandt: aardgas in het pand, diesel en benzine in eigen bedrijfswagens, gas in een productieproces. Scope 2 is de energie die je inkoopt, in de praktijk vooral elektriciteit en stadswarmte. Scope 3 is alles wat in de keten gebeurt: ingekochte goederen en diensten, transport door derden, woon-werkverkeer, zakenreizen, afval en het gebruik van je product bij de klant.

Scope 1 en 2 zijn meestal binnen een dag te berekenen, want die gegevens staan op de energienota en in de tankpassen. Scope 3 is het lastige deel en tegelijk vaak het grootste. Bij een handelsbedrijf of dienstverlener zit het leeuwendeel van de uitstoot buiten de eigen muren. Wie alleen scope 1 en 2 rapporteert, presenteert dus een voetafdruk die de werkelijkheid flink onderschat.

Welke gegevens je nodig hebt

De basis is één volledig kalenderjaar. Verzamel het gasverbruik in kubieke meters, het elektriciteitsverbruik in kilowattuur, de getankte liters of gereden kilometers per voertuig, en de gegevens over zakelijke reizen. Voor scope 3 werk je met inkoopregels uit de boekhouding, vrachtbrieven, afvalfacturen en een korte uitvraag onder medewerkers over woon-werkverkeer. Elk gegeven krijgt een emissiefactor toegewezen, en die factoren komen uit openbare, jaarlijks bijgewerkte lijsten.

Twee keuzes bepalen of de uitkomst later nog bruikbaar is. De eerste is de organisatiegrens: neem je alleen de bv mee of ook dochters, franchisevestigingen en verhuurde panden. De tweede is het basisjaar waartegen je latere jaren afzet. Leg beide vast, want zonder die vastlegging is een daling van vijftien procent in jaar twee niet te onderscheiden van een andere manier van rekenen.

Waar de cijfers vandaan komen bij leveranciers

Voor scope 3 ben je afhankelijk van anderen. Een deel van de leveranciers heeft al cijfers, bijvoorbeeld transporteurs die per zending de uitstoot meesturen. Voor de rest werk je met gemiddelde factoren per euro of per kilo materiaal. Dat is grover, maar het laat wel zien waar de grootste posten zitten. Blijkt één materiaalstroom de helft van de voetafdruk te veroorzaken, dan is dat het punt om verder uit te zoeken, bijvoorbeeld met een levenscyclusanalyse van dat specifieke product.

Van uitkomst naar maatregelen

Een voetafdruk is pas nuttig als er een rangorde uit komt. Zet de posten op volgorde van omvang en kijk daarna welke je zelf in de hand hebt. Het gasverbruik van een eigen pand is beïnvloedbaar met isolatie of een warmtepomp. Een wagenpark vervang je bij de volgende leasetermijn. Bij inkoop gaat het om andere materialen, andere leveranciers of simpelweg minder verspilling. Maatregelen die weinig kosten en weinig opleveren, kun je gerust laten liggen tot de grote posten geregeld zijn.

Reken ook door wat een maatregel financieel doet. Een zonnedak verlaagt scope 2 en de energierekening tegelijk. Een overstap naar vervoer per spoor verlaagt scope 3, maar verandert wel je levertijden. Die afweging hoort in hetzelfde overzicht te staan als de tonnen CO2, anders blijft het een papieren exercitie.

Wat de rapportage waard is

Een berekening die is opgesteld volgens het Greenhouse Gas Protocol is bruikbaar bij aanbestedingen, bij banken die naar duurzaamheidscriteria kijken en bij klanten die hun eigen scope 3 willen invullen. Voor bedrijven die onder de Europese rapportageverplichting vallen, is het bovendien het startpunt van de jaarlijkse verantwoording. Voor wie daar nog niet onder valt, geldt vooral het praktische argument: een ondernemer die zijn eigen cijfers kent, hoeft niet te improviseren als een opdrachtgever ernaar vraagt.

Beginnen zonder het groot te maken

Begin met scope 1 en 2 over het afgelopen jaar en een ruwe schatting van de drie grootste posten in scope 3. Dat geeft binnen enkele weken een bruikbaar beeld en laat zien waar verdieping loont. Verfijn daarna jaarlijks, met hetzelfde basisjaar als referentie. Een voetafdruk hoeft niet compleet te zijn om richting te geven, maar wel consistent, anders zegt de vergelijking met volgend jaar niets.

Nadia BergerRedacteur ondernemen